Piše: Mirza Džaferović

Ako ste se zadesili u zeničkom naselju Bilino polje (poznatom i po gradskom stadionu), mogli ste primijetiti jedan izolovani dimnjak koji nije dio nekadašnje Željezare, kao što bi se dalo naslutiti na prvi pomen. U pitanju je dio graditeljskog kompleksa ‘Papirna’, otvoren davnog 25. maja 1889. godine.

Kompleks je najpoznatiji po tvornici papira koju je podigao austrijski proizvođač Eduard Musil Von Mollenbruck, po kojoj je i nastao navedeni toponim. Zgrada se sastojala od fabričkog kompleksa, uz ekonomsko dvorište i dimnjak. Izgradnja ovakve cjeline predstavljala je u to vrijeme snažnu inicijativu za daljnu industrijalizaciju i transformaciju Zenice, kao i povezivanje naselja Bilino polje sa ostalim gradskim naseljima.

Po tadašnjem koncesionom ugovoru, vlasnik je dobio prava da tvornica papira može isporučivati sve vrste papira za Državnu upravu po unaprijed utvrđenim cijenama. Celuloza kao sirovina se nabavljala iz zapadnog dijela države, Drvara, ali je indikativno da se krajnji proizvod prodavao daleko skuplje.

Međutim, po isteku ugovora koji je trajao 25 godina, vlasnik tvornice nije dobio povoljniji status na tržištu, te odlučuje da firmu preseli u rodnu Austriju. Opremu je spakovao i transportovao nazad u matičnu zemlju, a zgradu i zemljište prodao trgovačkom društvu iz Sarajeva, koje prodaje objekat Rudarskoj upravi BiH, da bi na koncu ‘Papirna’ bila ustupljena Rudniku uglja Zenica.

Ova cjelina danas sadrži i rukometni teren, sportsku salu, stambene jedinice i poslovne prostore, ali ono što ističe ovo zdanje je već spomenuti dimnjak. Građen je od pune opeke i visinom od 36 metara dominira ovim dijelom naselja.

Značaj ove legendarne fabrike nije samo u odluci da se proglasi nacionalnim spomenikom BiH, nego i činjenica da je ovo prvi i jedini industrijski objekat u BiH pod zaštitom države.

Ovo je dio razloga da se konačno i što prije pristupi popravkama i konzervatorskim radovima; zgrada nagrižena zubom vremena i nebrigom dodatno je oštećena prilikom potresa 2012. godine, kada je naročito stradao dimnjak čija je stabilnost upitna, a nakon požara u proljeće 2021. godine oštećen je i krov zgrade.

Ostaje nada da projekat revitalizacije ‘Papirne’, koji uključuje i neke nove sadržaje, neće ostati zaboravljen u moru nerealizovanih rješenja zaštite dragocjenih objekata u BiH.