Holandsko ‘zlatno doba’ izrodilo je neka od najvećih umjetničkih djela u povijesti umjetnosti. Od prizora svakodnevnih intimnih trenutaka kod kuće, grupnih portreta, mrtve prirode do suptilnih pejzaža ravnice i niskog horizonta, rad holandskih majstora već četiri stoljeća nadahnjuje umjetnike i poštovaoce umjetnosti u cijelom svijetu.

Iako su Rembrandt i Vermeer i dalje možda najpoznatiji slikari tog doba, kroz naš serijal upoznat ćemo se i sa drugim velikim slikarima ovog produktivnog perioda.

Nakon osamdeset godina rata, Munsterskim ugovorom 1648. godine Holandija je stekla nezavisnost, što je stvorilo povoljne okolnosti za umjetnost koja doživljava pravi zaokret. Republika sedam ujedinjenih provincija zauzimala je područje današnje Holandije, Belgije i Luksemburga kojima su vladali španski kraljevi iz habsburške dinastije. Holandija postaje republika kojom vladaju odabrani građani, vojnici i trgovci, kao i najbogatija evropska država 17. stoljeća. S novostečenim bogatstvom i stasanjem buržoazije, prirodno se pojavljuje i potreba za novom umjetnošću.

Tokom 17. stoljeća, u Holandiji je nastalo oko 5 miliona umjetničkih slika. Naručivali su ih pripadnici bogate srednje klase koji se pojavljuju s novim ukusom i temama, pa otud i forme poput mrtve prirode, pejzaža, portreta i kućnih prizora koji su zamijenili dotadašnje povijesne i biblijske scene koje su naručivali crkva i plemstvo. Holandski slikari, koji su težili visokom stepenu realizma, inspiraciju počinju tražiti u svojoj neposrednoj okolini.

Willem Claeszoon Heda, Mrtva priroda s pozlaćenim peharom (1635.)

U gradovima se razvijaju umjetnički centri koji služe za susrete umjetnika i razmjenu ideja.

Smanjuje se interesovanje tržišta za djela sa religioznom tematikom koju zamjenjuju prizori iz svakodnevnog života, pa se tako stvara žanrovsko slikarstvo. Stoga je Nizozemske slikare zlatnog doba moguće kategorizirati u skladu sa odabirom teme jer se upravo tada razvija tematska specijalizacija umjetničkog stvaralaštva.

Žanrovsko slikarstvo kao termin koristi se od 19. stoljeća, a odnosi se na najčešće scene iz kuhinje, pivnice, dvorišta i bordela – uobičajenih mjesta svakodnevnog života u to vrijeme. Ova vrsta slikarstva sa minuciozno prikazanim detaljima veže se za velika imena koja su potekla iz tog vremena Johannesa Vermeera, Pietera de Hoocha, Gerarda Terborcha, Fransa Halsa i dr.

Pieter de Hooch, Par sa papagajem (1668.)

Holandsko zlatno doba naročito je prepoznatljivo po prikazima ravnica i pejzaža sa niskim horizontima i suptilnim osvjetljenjem, brodova i neba, sve sa vrlo realističnim dojmom.

Jan Vermeer, Pogled na Delft (1659.)

Delft je bio stjecište umjetnika u to vrijeme jer su u njemu su živjeli i radili mnogi važni predstavnici holandskog zlatnog doba slikarstva. Najznačajniji predstavnik ‘delftske škole’ bio je Johanes Vermeer, koji je u njemu i rođen. Među brojnim ostalim važnim predstavnicima zlatnog doba koji su u Delftu živeli i stvarali su Pieter de Hooch, Frans Hals, Jan van Goyen, Carel Fabritius i Nicolaes Maes.

Jan Vermeer, Alegorija slikarstva (cca. 1668.)

Pri pomenu holandskih majstora mnogi prvo pomisle na Vermeerovu Alegoriju slikarstva, sliku koja nosi više imena – Umijeće slikanja i Slikar u svom ateljeu. Zbog svoje kompozicije smatra se jednim od Vermeerovih najznačajnijih djela. Različita su tumačenja tematike slavne slike, ali se većina slaže u jednom – da je autobiografska, tj. da je leđima okrenut umjetnik na slici sam Vermeer. Slika je izložena u bečkom Muzeju povijesti umjetnosti.

Najveći slikar holandskog zlatnog doba bio je Rembrandt van Rijn. Iznimno talentiran, Rembrandt je bio i gotovo jednako ozloglašen – navodno je ukrao miraz svoje prve žene, nije plaćao račune u porez, da bi na koncu umro u bijedi, kao i većina tadašnjih velikih imena umjetnosti. Smatra se da ga u crtačkoj vještini nije nadmašio ni Leonardo da Vinci, dok se njegove gravire stavljaju u ravan sa onima slavnog Albrechta Durera.

Rembrandt van Rijn, Noćna straža (1642.)

U nastavku serijala upoznat ćemo se sa opusom Pietera de Hoocha, jednog od ključnih nosilaca holandskog zlatnog doba slikarstva.